
podejścia do badań na pograniczu geografii i polityki od „klasycznej”
geopolityki użył pojęcia „geopolityka alternatywna”. Sięgał przy tym do
tradycji takich uczonych i myślicieli, jak Elisee Recluse i Piotr Kropotkin,
którzy widzieli w wiedzy geograficznej możliwość uwolnienia ludzkości
od dominacji i tyranii a także uważali, że zasoby ziemi powinny być
wykorzystywane dla dobra całej ludzkości, a nie tylko w interesie
niewielkiej grupy elit państwowych, alternatywna geopolityka ma być
wiedzą, która nie będzie służyła do ukazania mechanizmów władzy i
dominacji w przestrzeni
32
. Zamiast „geografii dominacji” Lacoste
postulował wykorzystywanie w geografii innego punktu widzenia i
innych strategii badawczych. „Geopolityka alternatywna”, czy też „nowa
geografia”, miała koncentrować się na rozumieniu problemów wolności,
nierówności społecznych, braku rozwoju społeczno-politycznego,
poczucia zagrożenia, relacji Wschód-Zachód oraz Północ-Południe, miała
także odrzucić dotychczasową europocentryczną orientację.
Lacoste odrzucając tradycję klasycznej geopolityki wyznaczanej
przez prace takich autorów jak Fryderyk Ratzel, Halford Mackinder,
Alfred Mahan, czy też Karl Haushofer, zwrócił się ku tradycji
francuskiej geografii humanistycznej wyznaczanej przez Vidala de la
Blache i Elisee’a Recluse’a. Przyjęcie w geopolityce perspektywy
geografii humanistycznej, koncentrującej się na interakcjach pomiędzy
populacjami ludzkimi a terytorium, a nie na badaniu „zmiennych
układów sił na niezmiennej przestrzeni”, spowodowało powrót do
zainteresowania człowiekiem i jego aktywnością. W geopolityce,
podobnie jak i pozostałych naukach humanistycznych, nastąpił odwrót od
determinizmu strukturalnego czy też środowiskowego, na rzecz
uwzględnienia roli podmiotów indywidualnych i zbiorowych oraz
zmniejszenia zainteresowania „twardą” problematyką struktury na rzecz
„miękkiej” problematyki systemów wartości, znaczeń, form dyskursu,
mentalności zbiorowej itp. W ramach myśli geopolitycznej zaczęło
kształtować się także podejście krytyczne, w którym przyjęto założenie,
iż opisywanie przestrzeni, a zwłaszcza jej opisanie o charakterze
geopolitycznym, nie może być działaniem neutralnym, gdyż świat jest
światem społecznym a opisywanie świata jest działaniem społecznym.
Podejście krytyczne nawiązywało do poststrukturalizmu przede
wszystkim przez odwołanie się do tradycji prac Jacques’a Derridy i
Michael’a Foucault’a. Przedmiotem badań stały się głownie problemy
wiedzy i dyskursy dotyczącego geograficznych aspektów stosunków
32
Alternative geopolitics, (w:) Dictionary of Alternatives, ed. M. Parker, V. Fournier, P.
Reedy, Londyn 2007, s. 3.
Comentários a estes Manuais